THỜ PHẬT - LẠY PHẬT - CÚNG PHẬT

A. MỞ ĐỀ
Ở đời, bài học dân gian lớn nhất làsự nhớ ơn, biết nghĩa màkhông một ai có thể tránh khỏi. Như vậy cũng có nghĩa rằng nếu kẻ nào vong ơn, bội nghĩa thì kẻ đó không có tính người. Bởi vậy tục ngữ có câu: "Ăn trái phải nhớ kẻ trồng cây; uống nước phải nhớ người đào giếng" làđể con người chúng ta đừng quên bài học cao quý ấy. Trong đạo Phật, bốn ân làđiều căn bản của người con Phật: nào làơn thiên nhiên, ơn quốc gia xã hội, nghĩa sanh thành dưỡng dục, vàân Tam bảo. Con người không những biết ơn màcòn thi ân không vụ lợi, không so đo tính toán. Đức Phật thường dạy: "Có hai hạng người rất khó tìm được ở đời, đó làhạng người cho ơn màchẳng nhớ; vàhạng người chịu ơn màchẳng quên."
Đức Phật Thích Ca Mâu-ni đã khai mở con đường cho chúng sanh đi xa dần tất cả những phiền não, khổ đau. Con đường ấy đức Phật đã thực nghiệm, đã chứng ngộ vàsau đó Ngài chỉ dạy cho chúng sanh tu tập để được giải thoát, giác ngộ. Ngài chính làbậc Đạo sư của trời người, vànếu không có đức Phật vàgiáo pháp của Ngài thì chúng ta cứ mãi trầm luân trong 3 cõi, 6 đường; nghĩa làkhổ đau mãi mãi không thể nào ra khỏi. Do đó, để thể hiện tấm lòng biết ơn của mình đối với đức Phật thì chúng ta phải thờ Phật, lạy Phật, cúng Phật vàcó thể nói đây làbài học tâm lý có giá trị đạo đức rất cần thiết cho sự sống con người.

B. CHÁNH ĐỀ
I. Thờ Phật
1. Đức Phật đáng được tôn thờ: Phật làbậc đã dày công tu luyện để tìm con đường sống cho mọi người, làĐấng phước đức vàtrí tuệ hoàn toàn, ngài đã kham nhẫn ở cõi Ta-bàđể giáo hoá chúng sanh ra khỏi khổ đau, luân hồi sanh tử. Vì vậy, Ngài được tôn xưng làbậc tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt vàtám mươi vẻ đẹp, từ bi vô lượng, tam thân, tứ trí, ngũ nhãn, lục thông không ai sánh kịp. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn rằng trong thế giới Ta-bàkhông ai bằng Phật, bậc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng thấy chân lý đúng như sự thật. Vì vậy, chúng ta phải tôn thờ để nhớ công hạnh của Phật.

2. Ý nghĩa thờ Phật?
Thờ Phật chính làsự thể hiện lòng tôn kính, biết ơn sâu sắc của chúng ta đối với Ngài. Bên cạnh đó, tâm của chúng ta lúc mê lúc tỉnh, nếu không thờ Phật thì nhiều khi ta bỏ Phật để tôn thờ giáo chủ đạo khác (ngoại đạo). Do đó, thờ Phật chính làđể luôn luôn có được bên mình một hình bóng của Ngài, đức từ bi, trí tuệ của Ngài chứ không phải dựa vào Phật để làm việc tàngụy, gian ác, bất chánh. Thờ Phật chính làđể nhắc nhở chúng ta phải sống theo điều thiện, cố làm điều thiện, bỏ điều ác vàphát nguyện tu tập chánh đạo. Nếu không phải vì mục đích này thì chúng ta thờ Phật không những không có phước đức màcòn tổn phước vô cùng.
Ngoài ra, vì lý do tín Phật chúng ta cũng được phép thờ Phật nhưng sau đó phải cố gắng học hiểu vàthực hành giáo lý, áp dụng vào đời sống thì mới có lợi ích được. Đạo Phật có thể tin trước rồi tìm hiểu sau hoặc hiểu trước rồi tin sau, cả hai đều có tác dụng lợi ích như nhau.

3. Phải thờ đức Phật nào? Thờ một đức Phật cũng có nghĩa làthờ Thập phương tam thế chư Phật, vì tánh Phật đồng bất sanh bất diệt, Như như tịch tịnh, Vô khứ vô lai. Tuy nhiên, tuỳ theo cõi nước vàthời kỳ giáo hoá màchúng ta thờ thế nào đó cho phù hợp. Thí dụ như hiện nay chúng ta đang ở vào thời kỳ giáo hóa của đức Phật Thích Ca Mâu Ni ở cõi Ta-bàthì cố nhiên chúng phải thờ Ngài trước hết.
Nếu Phật tử nào chuyên tu Pháp môn "trì danh niệm Phật" để cầu vãng sanh thì nên thờ đức Phật A Di Đà. Hoặc ai muốn thờ đủ ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) chư Phật thì nên thờ cả ba vị Phật: A Di Đà, Thích Ca vàDi Lặc gọi làThập Phương Tam Thế Phật.

4. Cách thức thờ Phật: nếu thờ một vị thì cũng phải bố trí trang nghiêm, nhưng nếu thờ tam thế Phật thì phải biết cách sắp xếp. Các tượng phải cao bằng nhau hoặc tượng giữa (Chúng Trung Tôn) có thể cao hơn một tất, bàn thờ phải để chính giữa nhà, nếu nhàlầu thì phải thờ ở tầng trên. Tại bàn thờ phải có lư hương, mâm bồng, chân đèn, bình hoa vàphải luôn luôn sạch sẽ. Trước bàn thờ không nên bày biện, bàn tạp sự.
Khi thỉnh Phật về, chủ nhàphải thỉnh chư Tăng làm lễ an vị, cúng kính đơn giản nhưng phải trang nghiêm vàtinh khiết.
Kể từ ngày an vị Phật, mọi người trong nhàphải thay đổi cách sống, phải luôn luôn nhớ đến đức hạnh của Phật để cải đổi phẩm hạnh của mình. Trong gia đình phải giữ thanh tịnh; không được sống bất hoà, ngược lại phải luôn luôn thấm nhuần tinh thần từ bi, vị tha, vô ngã. Trong nữa tháng cả nhànên có 1 hay 2 ngày ăn chay vàlễ sám tại nhà. Như thế mới xứng đáng với danh nghĩa một gia đình có thờ Phật. Sau một thời gian nếu tượng Phật bị hư rách hay bị lụt lội gì đó làm hư hỏng thì phải thay đổi tượng khác, tượng cũ phải đem vào chùa hay nhập tháp, tuyệt đối không nên để bừa bãi.

II. Lạy Phật
1. Ý nghĩa lạy Phật: ngày xưa khi đức Phật còn tại thế, các đệ tử từ vua quan cho đến dân thường khi gặp đức Phật đều cúi xuống sát đất, đặt trán mình lên chân Ngài để tỏ lòng ngưỡng mộ, tôn thờ bậc Tối Thượng cao quý nhất ở đời. Cho đến sau khi Ngài diệt độ, các tín đồ vẫn xem Ngài như đương còn tại thế vàcử chỉ đảnh lễ Phật như vậy vẫn tồn tại cho đến ngày nay, cử chỉ ấy gọi làlạy Phật. Tuy nhiên, có hai cách lạy Phật làphổ biến: 1. Thân vàtâm lạy; 2. Tâm niệm lạy, cách nầy thường dùng khi bị bịnh, thiên tai, hoặc chiến tranh giặc giã, v.v...

2. Phải lạy như thế nào mới đúng nghĩa? Trước khi lạy Phật thì thân thể của mình phải thanh tịnh, y phục chỉnh tề, đứng ngay thẳng, chắp tay trước ngực mắt nhìn, tâm nghĩ đến Ngài. Lạy thì năm vóc (đầu, hai cùi tay, hai đầu gối) phải gieo sát xuống đất. Lễ như vậy mới đúng nghĩa, trong kinh gọi là"thân tâm cung kính lễ". Trái lại nếu chúng ta lễ Phật theo nghĩa ngã mạn lễ hay cầu danh lễ thì sẽ không có kết quả gì màcòn gieo thêm tội lỗi.
* Ngã mạn lễ tức làlễ màtâm kiêu căng, ngạo mạn, năm vóc không gieo xuống đất, lạy một cách ta đây...
* Cầu danh lễ làchỉ lễ lạy để cầu danh, chỉ thành tâm khi có nhiều người theo dõi mình lạy...hai cách lễ bái này đều giả dối, Phật tử chơn chánh không nên lạy theo kiểu này.

3. Bốn phép lạy (thuộc về lý)
A) Phát trí thanh tịnh lễ: Trong phép lạy này người hành lễ phải biết rằng: cảnh giới của chư Phật đều tuỳ tâm hiện bày nên lạy một đức Phật tức làlạy tất cả chư Phật, lạy một lạy tức làlạy tất cả Pháp giới vì Pháp thân của Phật dung thông cả Pháp giới.

B) Biến nhập Pháp giới lễ: Trong phép lạy này người hành lễ phải tự quán thân, tâm cùng tất cả các Pháp từ hồi nào đến giờ đều không rời Pháp giới.

C) Chánh quán tu hành lễ : Trong phép lạy này người hành lễ lạy đức Phật ngay nơi tự tâm của mình, chứ không duyên với đức Phật nào khác vì tất cả chúng sanh từ xưa đến nay đều sẵn có Phật tánh giác ngộ viên mãn.

D) Thật tướng bình đẳng lễ: Trong phép lễ này người hành lễ thấy các tướng bình đẳng, không có mình vàđối tượng lễ lạy, vạn Pháp nhất như vắng lặng, khế hợp với lý thật tướng của Bát nhã.
Bốn cách lễ này khó nghĩ bàn, không phải bậc thượng căn thời không làm được.

III. Cúng Phật
1. Ý nghĩa cúng Phật: cúng Phật không có nghĩa làcung cấp đến đức Phật những vật dụng hàng ngày vì đức Phật đã nhập diệt, không còn có sự ăn uống như chúng ta. Sự cúng dường sẽ giúp chúng ta gần gũi với Phật vànhân sự cúng dường này màđược kết duyên lành với Phật...hay nói cách khác làcúng dường Tam bảo.

2. Nên cúng dường những gì: Chúng ta không nên bày biện đủ thứ để cúng dường Phật vì như thế sẽ chẳng có ý nghĩa gì lại còn làm sai ý nghĩa cúng Phật. Tốt nhất chúng ta nên cúng dường ánh sáng, hương thơm, hoa tươi, trái tốt vàmột chén cơm làđủ. Dù cúng bất cứ vật dụng nào cũng phải phát khởi tâm cung kính vàphát nguyện bỏ tánh keo kiệt, xan tham.
Những món cúng dường trên thuộc về sự, ngoài ra còn có năm món cúng dường thuộc về lý, còn gọi làcúng dường ngũ phần hương, tức làhương thơm do sự tu hành màcó, đó là:
Giới hương, tức phát nguyện giữ giới thanh tịnh để cúng dường.
Định hương, nghĩa làkhi nào tâm ta còn tán loạn thì chưa phải cúng dường định hương. Phải niệm Phật vàthiền định để được định tâm mới lễ Phật được.
Tuệ hương, phải tu học đầy đủ văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ để thực hành đúng chánh pháp.
Giải thoát hương làquyết chí đoạn trừ chấp ngã, vàdiệt tận khổ đau. Luôn luôn quán 5 uẩn làkhông, lìa mọi chấp thủ.
Giải thoát tri kiến làdiệt trừ chấp pháp bằng cách tu quán 12 nhân duyên, thấy các pháp nương vào nhiều duyên để tồn tại.
Chí thành tu tập đem năm phần hương nầy để cúng dường Phật thì lợi lạc vàý nghĩa vô cùng, nhưng pháp nầy vi tế, rất khó hiểu ngoại trừ chúng ta thực sự tu tập vàáp dụng vào đời sống bản thân.

3. Cúng dường Pháp Bảo: Pháp ở đây tức làgiáo lý của đức Phật, chúng ta nương theo đó màtu hành. Muốn cúng dường Pháp Bảo thì trước tiên chúng ta phải nghiên cứu Kinh, Luật, Luận để nhận định rõ thế nào làchánh pháp thì tu theo vàkhuyên người khác cùng tu. Nếu có khả năng thì phải kiết tập, phiên dịch kinh điển để giúp vào việc hoằng Pháp lợi sanh. Nếu ai đó có nhiều tiền nhiều của thì nên phát tâm cúng dường ấn tống kinh điển để phổ cập Phật Pháp... Những việc làm như thế đều có nghĩa làcúng dường Pháp Bảo.

4. Cúng dường Tăng Bảo: Tăng lànhững vị thầy tu hành hòa hợp thanh tịnh, lànhững vị thừa Như Lai sứ, tác Như Lai sự, nên chúng ta phải luôn luôn kính trọng, kính trọng Tăng tức làkính trọng Phật vậy. Tuy nhiên, chúng ta cần phải nhận định rằng thể của Tăng làthanh tịnh nhưng thành phần cá nhân tăng thì có người chánh, kẻ tà. Phụng sự, hộ đạo mànương theo những kẻ tàtâm thì không phải đúng ý nghĩa cúng dường Tăng Bảo.

IV. Lợi ích
1. Lợi ích của việc thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật
Sự thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật một cách thành tâm, thiện ý vàđúng nghĩa sẽ đem lại cho người nhiều lợi ích trong quá khứ,hiện tại vàtương lai.
Tất cả nghiệp bất thiện, khổ đau gây ra trong quá khứ nhờ thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật, ăn năn, bỏ tàtheo chánh màcó thể tiêu trừ.
Hiện tại, mọi hành động của chúng ta đều có Phật tâm soi xét vàhộ trì cho nên mọi hành động của chúng ta sẽ hợp chánh pháp, luôn hướng thiện.
Trong gia đình luôn noi theo hạnh Phật, được thuận hoàvàhạnh phúc, mọi người sẽ không sống bừa bãi.
Ngôi nhàđược thờ Phật thì sẽ trang nghiêm hơn, mọi thứ sẽ thanh tịnh hơn vàcó văn hóa hơn...Trái lại, người nào không thờ Phật thì đời sống dễ sa ngã, thiếu tự tin vàkhông tin Phật thì hay buông lung, phóng túng, sống không có luân lý đạo đức,v.v...
Trong tương lai, người thờ Phật vàtin Phật thì hàng ngày nghiệp lành được huân tập vàcảm ứng đến lòng từ bi vô hạn của chư Phật vàBồ tát, cho nên khi lâm chung người ấy chắc chắn sẽ được chư Phật vàBồ tát phóng quang tiếp độ.

2. Phải chánh kiến trong việc thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật
Lợi ích sẽ đến với người nào có chánh tín vàthành tâm thật sự, không còn bất cứ một sự nghi ngờ nào về Tam Bảo( Phật, Pháp, tăng). Phật làbậc giác ngộ hoàn toàn, Pháp làKinh điển của Phật để lại cho chúng ta biết phương pháp tu tập, tăng lànhững vị thầy có đủ giới đức, thanh tịnh vàlàvị thầy sáng suốt chỉ đường, dẫn lối, khuyên nhắc chúng ta biết đâu làchánh để ta tu tập theo, đâu làtàđể ta từ bỏ. Vì thế chúng ta thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật thường phải tôn thờ Tam Bảo... Tựu trung có 5 điều nên phát khởi chánh kiến:
1. Tin Phật.
2. Tin Pháp.
3. Tin Tăng.
4. Tin vào tự tánh của chính mình có khả năng giác ngộ.
5. Tin lý nhân quả, tội phước. Nhân quả làmột định lý muôn đời không thay đổi.

C. KẾT LUẬN
Tóm lại, thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật làmột việc làm hoàn toàn có tinh thần tự nguyện hoặc phát tâm, còn nếu chúng ta muốn nói bắt buộc làtại vì tấm lòng nhớ ơn, biết nghĩa của con người thúc dục chúng phải thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật. Đó cũng lànhân cách sống của con người. Ngoài ra sự thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật cũng ảnh hưởng đến đời sống tâm lý vô cùng cần thiết, vì theo các nhàkhoa học vàtâm lý học thì họ phân tích rằng: mỗi người đều không bao giờ không có một đối tượng để tôn thờ, không tôn thờ chánh thì tôn thờ tà, ngay một em bé mới chào đời cũng vậy, nó chỉ biết có mẹ nó làduy nhất. Do đó, việc thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật làmột việc làm chơn chánh, không những tạo cho riêng mình một cứ địa tâm linh an ổn vàhướng thiện, màcòn khiến cho mọi người trong nhàcũng như bàcon, hàng xóm, làng xã tu nhơn - tích đức. Như vậy thờ Phật, lạy Phật vàcúng Phật làtấm gương quý báu phản tỉnh về đạo đức con người, chơn chánh vàlợi ích như vậy nên chúng ta phải thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật.